Beste heren,
Deze week zet ik de Deutsche Messe van Franz Schubert centraal en ik geef een aantal YouTube opnames van een van de delen uit deze mis: Zum Sanctus. Een werk dat al jaren tot het repertoire van het koor behoort.
Deutsche Messe
Het werk Deutsche Messe werd gecomponeerd in 1827 in opdracht van Johann Philipp Neumann; een Oostenrijkse natuurkundige en dichter. Hij was hoogleraar aan de universiteit van Wenen en een vriend van Franz Schubert. Neumann, een vrijzinnig kerkgenoot, was geïnteresseerd in eenvoudige muziek die was ontworpen om ‘de breedst mogelijke gemeente’, aan te spreken. Daarom schreef hij de teksten van de zogenaamde ‘hymnen’ van de Deutsche Messe. In 1826 gaf hij aan zijn vriend Schubert de opdracht om het werk te componeren en het werd in 1827 voltooid.
De mis bevat acht niet-liturgische delen die afzonderlijk van elkaar kunnen worden uitgevoerd. Schubert wilde graag dat ze uitgevoerd werden tijdens de katholieke kerkdienst maar censuur van hoger hand verbood dit om dat het ongebruikelijk was om in een andere taal dan het Latijn te zingen. In de loop der jaren werd de Deutsche Messe echter steeds populairder en heden ten dage word met name in Oostenrijk en Zuid-Duitsland deze mis gebruikt tijdens de diensten.
Aanvankelijk componeerde Schubert het voor gemengd koor met orgel begeleiding. Tientallen jaren na het overlijden van Schubert verscheen een grotere editie voor gemengd koor, twee hobo’s – klarinetten – fagotten – hoorns- trompetten, drie trombones, pauken en orgel. Vanwege de vele blaasinstrumenten wordt deze bewerking ook wel de ‘windmis’ genoemd.
De bedoeling van Schubert was om de melodieën zo eenvoudig mogelijk te houden zodat het kerkvolk de delen mee zou kunnen zingen. Dat is hem ook gelukt want de aanwezigen tijdens de mis zingen de werken nu standaard mee.
Zum Sanctus
Het zou te ver voeren om alle delen te voorzien van YouTube voorbeelden; daarom alleen het Zum Sanctus.
De eerste uitvoering is tijdens een mis in de Stiftskiche te Melk. Behalve de koren zingen alle aanwezigen het werk uit volle borst mee.
https://youtu.be/40HZigDSaV8 of https://www.youtube.com/watch?v=40HZigDSaV8
Dat het werk overal ter wereld wordt gezongen, blijkt uit het tweede voorbeeld. Hier wordt het Zum Sanctus gezongen door het mannen ensemble van St. Patrick’s College uit Wellington (Nieuw Zeeland). De Duitse taal is dan wel niet optimaal, maar het plaatsen van de medeklinkers doen ze wel erg fraai.
https://youtu.be/6vNAi99ua-I of https://www.youtube.com/watch?v=6vNAi99ua-I
Dat het tijdens een uitvoering ook wel eens goed fout kan gaan, blijkt uit het derde voorbeeld. In de kathedraal van Rennes (Frankrijk) staan overal koren aan de zijkanten opgesteld. De fantastische dirigente weet het tijdens het eerste couplet wonderbaarlijk goed in de hand te houden; dit ondanks de gigantische akoestiek en de afstanden tussen de koren.
Tijdens de herhaling van het lied komen er nog enkele dirigenten bij om mee te dirigeren en dan gaat het gruwelijk mis: één van de dirigenten zet zijn koor te laat in. Het resultaat is een enorme kakofonie. Wanneer de dirigente het roer weer overneemt en de andere dirigenten niet meer mee dirigeren komt het uiteindelijk toch weer goed.
Zo zie je maar weer : altijd 1 kapitein op het schip.
https://youtu.be/UKN41-vrxkc of https://www.youtube.com/watch?v=UKN41-vrxkc
Mannen, ik wens jullie alvast een fijne Koningsdag.
Met muzikale groet
Hans
